Önemli: Bu yazı genel bilgi verir, veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Belirti gösteren bir hayvanı evde ilaçla tedavi etmeye çalışmayın; insan ilaçları kedi ve köpekler için zehirli olabilir. Acil durumda en yakın nöbetçi veterinere başvurun.
Kuduz, kuduz virüsünün yol açtığı, beyni tutan ve belirtiler başladıktan sonra neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. İnsanlar dahil bütün memelilere bulaşır. Türkiye kuduzun görüldüğü ülkeler arasındadır; virüs köpek, kedi, tilki, çakal ve sığır gibi hayvanlarda görülmeye devam eder. Kuduz ihbarı zorunlu bir hayvan hastalığıdır ve Türkiye'de sahipli kedi ve köpeklerin kuduza karşı aşılanması zorunludur.
Hayvanlarda belirtiler
Isırıktan sonra belirtilerin başlaması haftalar, bazen aylar sürebilir. Belirtiler başladıktan sonra hastalık hızla ilerler ve hayvan çoğunlukla günler içinde ölür.
- Davranış değişikliği: Alışılmadık saldırganlık ya da tersine alışılmadık uysallık, saklanma, huzursuzluk
- Saldırgan biçim: Kolay tahrik olma, nesneleri ısırma, sebepsiz dolaşma, ses değişikliği
- Sessiz (felçli) biçim: Alt çenenin sarkması, yutkunamama, aşırı salya, ilerleyen felç
Nasıl bulaşır?
- Virüs hasta hayvanın tükürüğüyle, çoğunlukla ısırıkla bulaşır.
- Tırmalama ya da salyanın açık yaraya, göze, ağza veya buruna bulaşması da risk taşır.
- Sağlam deriye dokunmak ya da hayvanı okşamak kuduz bulaştırmaz.
Hayvan, virüsü belirtiler başlamadan kısa bir süre önce de tükürüğüyle saçabilir. Bu nedenle insanı ısıran kedi ve köpekler resmi gözetim altında 10 gün izlenir: Hayvan bu süre sonunda sağlıklıysa, ısırdığı anda virüs saçmadığı anlaşılır.
Teşhis
Canlı bir hayvanda kuduzu kesin gösteren güvenilir bir test yoktur. Kesin tanı, ölümden sonra beyin dokusunun yetkili laboratuvarlarda incelenmesiyle konur. Kuduz şüphesi olan hayvan il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirilir; şüpheli hayvanın izlenmesi ve gerekli işlemler resmi veteriner hekimler tarafından yürütülür.
Tedavi
Belirtiler başlamış bir hayvanda kuduzun tedavisi yoktur. İnsanlarda ise riskli temastan hemen sonra başlanan temas sonrası aşılama (gerekirse kuduz immünglobulini ile birlikte) hastalığı çok etkili biçimde önler. Bu yüzden ısırılan bir kişinin beklemeden sağlık kuruluşuna başvurması hayati önemdedir.
Korunma ve aşı
Kedi ve köpeğiniz için
- Kuduz aşısı yavrulara çoğunlukla 3 aylıkken yapılır ve uygulamada her yıl tekrarlanır. Yavrunuzun tarihleri için aşı takvimi hesaplayıcısına bakabilirsiniz.
- Aşılar aşı karnesine işlenir; karnenizi saklayın. Kedi ve köpeklerin mikroçiple kayıt altına alınması da zorunludur.
- Hayvanınızı yabani hayvanlardan ve sahipsiz, davranışı olağandışı hayvanlarla temastan koruyun.
Bir hayvan sizi ısırırsa ya da tırmalarsa
- Yarayı hemen bol sabun ve akan suyla en az 15 dakika yıkayın, ardından antiseptikle silin.
- Aynı gün en yakın sağlık kuruluşuna ya da acil servise başvurun. Kuduz aşısı gerekip gerekmediğine hekim karar verir; kendi başınıza beklemeye karar vermeyin.
- Hayvanın sahibi, aşı durumu ve nerede bulunabileceği gibi bilgileri not edin. Hayvanın 10 gün izlenebilmesi için bu bilgiler önemlidir.
Ne zaman hemen harekete geçmeli?
- Hayvanınızı yabani ya da davranışı garip bir hayvan ısırdıysa: Eldivenle tutun, yarasını yıkayın ve aynı gün veteriner hekiminize gidin. Aşı durumuna göre hekim ek doz ve gözetim kararı verir; durum resmi makamlara bildirilir.
- Hayvanınızda ani davranış değişikliği, yutkunamama, aşırı salya ya da felç varsa: Çıplak elle dokunmayın, hayvanı güvenli bir yere kapatın ve hemen veteriner hekiminizi ya da il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünü arayın.
- Bir hayvan sizi ya da bir yakınınızı ısırdıysa: Aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.
