Önemli: Bu yazı genel bilgi verir, veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Belirti gösteren bir hayvanı evde ilaçla tedavi etmeye çalışmayın; insan ilaçları kedi ve köpekler için zehirli olabilir. Acil durumda en yakın nöbetçi veterinere başvurun.
Leishmaniasis (leishmanioz), Leishmania infantum adlı tek hücreli bir parazitin yol açtığı, deriyi ve iç organları tutan kronik bir hastalıktır. Parazit tatarcık (kum sineği) adı verilen küçük sineklerin ısırığıyla bulaşır. Akdeniz havzasında yaygındır; Türkiye'de özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında ve Güneydoğu Anadolu'da görülür. Köpekler bu parazitin başlıca konağıdır ve parazit tatarcıklar aracılığıyla insanlara da bulaşabilir.
Parazitle karşılaşan köpeklerin bir kısmı hiç hastalanmaz. Belirtiler ısırıktan aylar, hatta yıllar sonra başlayabilir.
Belirtiler
- Deri: Göz çevresinde (gözlük gibi), kulak uçlarında ve burunda tüy dökülmesi, kepeklenme, iyileşmeyen yaralar
- Tırnaklar: Olağandışı uzama ve kalınlaşma
- Genel: Kilo ve kas kaybı, halsizlik, büyümüş lenf bezleri
- Diğer: Burun kanaması, göz iltihabı, eklem tutulumuna bağlı topallık
- Böbrek: Çok su içme ve çok idrar yapma, kusma. Böbrek tutulumu hastalığın en ağır sonucudur.
Nasıl bulaşır?
- Başlıca yol, enfekte tatarcığın ısırığıdır. Tatarcıklar sıcak aylarda, çoğunlukla ilkbahardan sonbahara kadar, akşam ve gece saatlerinde aktiftir.
- Nadiren kan nakliyle, anneden yavruya ve çiftleşmeyle bulaşabilir.
- Köpeği okşamak ya da aynı evde yaşamakla insanlara bulaşmaz. İnsanlar da tatarcık ısırığıyla enfekte olur; köpeği tatarcıktan korumak insanları da korur.
Teşhis
Kanda parazite karşı antikor düzeyini ölçen testler ve lenf bezi, kemik iliği ya da deriden alınan örneklerde PCR ve mikroskobik inceleme kullanılır. Hastalığın evresini belirlemek için tam kan sayımı, biyokimya ve idrarda protein ölçümü yapılır. Veteriner hekimler evrelemede çoğunlukla LeishVet kılavuzunu esas alır.
Tedavi
Tedavi uzun sürelidir ve hekim tarafından hastalığın evresine göre seçilen ilaç kombinasyonlarıyla yapılır. İlaçlar belirtileri belirgin biçimde azaltır, ama parazit vücuttan çoğu zaman tamamen temizlenmez ve hastalık yeniden alevlenebilir. Bu nedenle tedaviden sonra da birkaç ayda bir kan ve idrar kontrolü gerekir. Böbrekleri etkilenmemiş köpeklerin çoğu tedaviyle yıllarca iyi yaşar; böbrek tutulumu varsa ek tedavi ve diyet gerekir.
Korunma
- Tatarcık kovucular: Tatarcık mevsimi boyunca köpeğe, veteriner hekimin önerdiği tatarcığa karşı etkili tasma ya da damla uygulayın. Bu ürünlerin bazıları kediler için zehirli maddeler içerir; köpek ürününü asla kediye uygulamayın ve yeni uygulanmış köpeği kedilerle bir süre temas ettirmeyin.
- Akşam ve gece: Tatarcık mevsiminde köpeği gün batımından sabaha kadar mümkünse içeride tutun; pencerelerde ince gözlü sineklik kullanın.
- Test: Hastalığın yaygın olduğu bölgelerde yaşayan ya da bu bölgelerden sahiplenilen köpeklere düzenli test yaptırın.
- Aşı: Bazı Avrupa ülkelerinde leishmaniasis aşısı kullanılmaktadır. Aşı tek başına yeterli koruma sağlamaz, tatarcık kovucuların yerini tutmaz; bulunabilirliğini veteriner hekiminize sorun.
Ne zaman hemen veterinere gitmeli?
- Burun kanaması
- Çok su içme ve çok idrar yapmayla birlikte kusma, iştahsızlık
- Belirgin halsizlik ve hızlı kilo kaybı
- Gözde ağrı, kızarıklık ya da görmede azalma
