Önemli: Bu yazı genel bilgi verir, veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Belirti gösteren bir hayvanı evde ilaçla tedavi etmeye çalışmayın; insan ilaçları kedi ve köpekler için zehirli olabilir. Acil durumda en yakın nöbetçi veterinere başvurun.
Panlökopeni, kedi parvovirüsünün (FPV) yol açtığı viral bir hastalıktır. Halk arasında "kedi gençlik hastalığı" ya da "kedi parvosu" da denir. Virüs bağırsak duvarı ve kemik iliği gibi hızla bölünen hücrelere saldırır; akyuvar sayısı düşer, hastalığın adı da buradan gelir. Aşısız yavru kediler için en tehlikeli hastalıklardan biridir.
Belirtiler
Belirtiler çoğunlukla virüsle karşılaştıktan sonraki bir hafta içinde ve ani başlar:
- Belirgin halsizlik, saklanma ve iştahsızlık
- Ateş; ilerleyen dönemde vücut ısısı normalin altına da düşebilir
- Kusma ve sulu, bazen kanlı ishal
- Hızlı su kaybı: kuru diş eti, içe çökmüş gözler
- Karın ağrısı nedeniyle kambur duruş; su kabının başında oturup içmeme
- Çok küçük yavrularda belirti göstermeden ani ölüm
Anne karnında ya da doğumdan hemen sonra virüsle karşılaşan yavrularda beyincik etkilenebilir. Bu yavrular yürümeye başladığında sendeleme, titreme ve denge bozukluğu görülür; bu durum kalıcıdır ama çoğu yavru buna uyum sağlayıp iyi bir yaşam sürebilir.
Nasıl bulaşır?
Hasta kedi virüsü dışkısı, kusmuğu, idrarı ve salyasıyla çevreye yayar. Kediler virüsü çoğunlukla ağız yoluyla, kirlenmiş ortamdan alır.
- Virüs çevrede aylarca canlı kalabilir ve birçok yaygın temizlik ürününe dayanıklıdır.
- Ayakkabı, kıyafet, eller, mama kapları, taşıma çantaları ve kum kapları virüsü taşıyabilir. Bu yüzden hiç dışarı çıkmayan ev kedileri de risk altındadır.
- Gebe kedi virüsü yavrularına geçirebilir.
- İyileşen kedi bir süre daha dışkısıyla virüs saçabilir.
Panlökopeni insanlara bulaşmaz.
Teşhis
Veteriner hekim belirtilere, aşı geçmişine ve kan sayımına bakar; akyuvar sayısının belirgin düşüklüğü tipiktir. Dışkıdan yapılan hızlı antijen testi virüsü gösterebilir. Bu test hastalığın başında yanlış negatif, yakın zamanda aşılanan kedide ise yanlış pozitif çıkabilir; gerekirse PCR testi istenir.
Tedavi
Virüsü doğrudan yok eden bir ilaç yoktur. Tedavi, kedinin bağışıklık sistemi virüsü yenene kadar hayatta kalmasını sağlamaya yöneliktir ve çoğunlukla hastanede yapılır:
- Damar yoluyla sıvı ve tuz dengesinin düzeltilmesi
- Kusmayı önleyen ve ağrıyı azaltan ilaçlar
- Akyuvarlar düştüğü için ikincil bakteri enfeksiyonlarına karşı antibiyotik
- Beslenme desteği; kedi yemiyorsa tüple besleme
- Diğer kedilere bulaşmasın diye ayrı bölmede bakım
Erken ve yoğun destek tedavisi hayatta kalma şansını belirgin biçimde artırır. Yavrularda hastalık çok hızlı ilerlediği için beklemek en büyük risktir.
Korunma ve aşı
- Karma aşı: Panlökopeni aşısı kediler için temel aşılardandır. Yavrulara 6-8 haftalıkken başlanır, 16. haftaya kadar 2-4 hafta arayla tekrarlanır ve 6-12 ay arasında pekiştirilir. Yavrunuzun tarihlerini aşı takvimi hesaplayıcısıyla görebilirsiniz.
- Yeni kedi: Eve yeni gelen kediyi aşıları ve muayenesi tamamlanana kadar diğer kedilerden ayrı tutun.
- Temizlik: Hasta kedinin eşyalarını ayırın; yüzeyleri parvovirüse etkili olduğu belirtilen bir dezenfektanla ya da veteriner hekiminizin önerdiği oranda seyreltilmiş çamaşır suyuyla temizleyin.
- Hastalık görülen ev: Virüs ortamda uzun süre kalabildiği için bu eve yalnız aşıları tamamlanmış kediler alınmalıdır. Zamanlamayı veteriner hekiminize sorun.
Ne zaman hemen veterinere gitmeli?
Aşağıdaki durumlarda beklemeden, gece ise nöbetçi bir kliniğe başvurun:
- Yavru kedide kusma ya da ishalle birlikte halsizlik
- Kanlı ishal
- Bir yavrunun 12 saatten, yetişkin kedinin 24 saatten uzun süre hiç yememesi ya da su içmemesi
- Soğuk kulaklar ve patiler, yere yığılma, tepkisizlik
- Aşısız ya da aşı geçmişi bilinmeyen bir kedide bu belirtilerden herhangi biri
