Önemli: Bu yazı genel bilgi verir, veteriner hekim muayenesinin yerini tutmaz. Belirti gösteren bir hayvanı evde ilaçla tedavi etmeye çalışmayın; insan ilaçları kedi ve köpekler için zehirli olabilir. Acil durumda en yakın nöbetçi veterinere başvurun.
FIP (feline enfeksiyöz peritonit), kedi koronavirüsünün (FCoV) kedinin vücudunda değişime uğramasıyla gelişen ağır bir hastalıktır. Kedi koronavirüsü çok yaygındır; özellikle barınak, üretim yeri ve çok kedili evlerde kedilerin büyük bölümü bu virüsle karşılaşır ve çoğunda ya hiç belirti olmaz ya da hafif ishal görülür. Az sayıda kedide virüs vücut içinde değişir, bağışıklık hücrelerine yerleşir ve damarlarda yaygın iltihaba yol açar. Bu tabloya FIP denir.
FIP en sık iki yaşından küçük kedilerde görülür. Kalabalık ortamda büyümek ve sahiplenme, taşınma ya da ameliyat gibi stresli dönemler riski artırır.
Belirtiler
FIP iki biçimde görülür; çoğu kedide ikisinin belirtileri bir arada olabilir.
- Genel belirtiler: Antibiyotiğe yanıt vermeyen ve inip çıkan ateş, iştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik, yavrularda büyüme geriliği
- Sıvılı (efüzif) biçim: Karında giderek artan şişlik; göğüste sıvı birikirse hızlı ve zor nefes alma
- Kuru biçim: Organlarda iltihaplı odaklar; sarılık, gözde renk değişikliği, bulanıklık ya da kanama
- Sinir sistemi belirtileri: Dengesizlik, yürüme güçlüğü, nöbet, davranış değişikliği
Nasıl bulaşır?
Kediden kediye geçen, FIP'in kendisi değil kedi koronavirüsüdür. Koronavirüs dışkıyla saçılır ve en çok ortak kullanılan kum kaplarıyla yayılır. Virüsün FIP'e yol açan biçime dönüşmesi çoğunlukla her kedinin kendi vücudunda olur. Bu nedenle FIP'li bir kediyle aynı evde yaşayan kedilerin FIP'e yakalanma olasılığı düşüktür, ama sıfır değildir.
FIP insanlara ve köpeklere bulaşmaz. Kedi koronavirüsünün COVID-19'a yol açan virüsle bir ilgisi yoktur.
Teşhis
FIP'i tek başına kesin gösteren basit bir kan testi yoktur. Veteriner hekim tanıya birkaç bulguyu birlikte değerlendirerek ulaşır:
- Kedinin yaşı, geçmişi ve belirtileri
- Kan tahlili: globulin yüksekliği, albümin-globulin oranının düşüklüğü, lenfosit azlığı, kansızlık
- Karın ya da göğüs sıvısının incelenmesi: sarı, yapışkan ve proteini yüksek sıvı FIP'i düşündürür
- Ultrason ya da röntgen
- Sıvıda ya da dokuda virüsü gösteren PCR ya da özel boyama yöntemleri
Koronavirüs antikor testinin pozitif çıkması kedinin FIP olduğunu göstermez; yalnız virüsle karşılaştığını gösterir.
Tedavi
FIP uzun yıllar boyunca neredeyse her zaman ölümcül kabul edildi. 2019'dan bu yana yayımlanan çalışmalar, virüsün çoğalmasını engelleyen bazı antiviral ilaçlarla kedilerin önemli bir bölümünün iyileşebildiğini gösterdi. Tedavi çoğunlukla 12 hafta sürer ve bu süre boyunca kedi kan tahlilleriyle izlenir.
- Bu ilaçların bulunabilirliği ve yasal durumu ülkeden ülkeye değişir. Tedavi yalnız veteriner hekim gözetiminde yapılmalıdır.
- Kaynağı belirsiz ürünlerin içeriği ve gücü güvenilir değildir; yetersiz tedavi hastalığın geri dönmesine yol açabilir.
- Sıvı boşaltma, beslenme desteği ve ateş kontrolü gibi destek tedavileri de gerekir.
Korunma
FIP'e karşı WSAVA ve AAFP'nin önerdiği etkili bir aşı yoktur. Koronavirüsün yayılmasını azaltmak riski düşürür:
- Evdeki kedi sayısından bir fazla kum kabı bulundurun, kum kaplarını her gün temizleyin ve mama kaplarından uzak tutun.
- Çok kedili ortamlarda kedileri küçük gruplar halinde tutun.
- Taşınma, yeni hayvan gelmesi gibi stresli dönemleri olabildiğince yumuşak geçirin.
Ne zaman hemen veterinere gitmeli?
- Ağzı açık soluma, hızlı ve zorlanarak nefes alma
- Karnın birkaç gün içinde belirgin biçimde şişmesi
- Nöbet, yürüyememe, ani davranış değişikliği
- Göz akı ve diş etlerinde sararma
- 24 saatten uzun süre hiç yememe ya da birkaç gündür süren ateş
