Aşılar ve düzenli parazit uygulamaları, kedi ve köpekleri ölümcül olabilen birçok hastalıktan korur. Bu yazı temel aşıları, genel aşı takvimini ve iç ve dış parazit uygulamalarını açıklar. Buradaki takvimler genel bilgi içindir: hayvanınıza hangi aşının ne zaman yapılacağına, yaşını, sağlık durumunu ve yaşam koşullarını değerlendirdikten sonra veteriner hekiminiz karar verir.
Temel ve isteğe bağlı aşılar
Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA) aşıları iki gruba ayırır. Temel aşılar, nerede yaşarsa yaşasın her kedi ve köpeğe önerilen aşılardır. İsteğe bağlı aşılar ise hayvanın yaşam tarzına ve bulunduğu bölgedeki risklere göre önerilir.
| Tür | Temel aşılar | Riske göre önerilenler |
|---|---|---|
| Köpek | Gençlik hastalığı (distemper), bulaşıcı hepatit (adenovirüs), parvovirüs; Türkiye'de kuduz | Leptospiroz, bronşin (kennel cough), parainfluenza |
| Kedi | Panlökopeni, herpes virüsü, calici virüsü; Türkiye'de kuduz | Lösemi (FeLV), klamidya |
Klinikte sık duyacağınız "karma aşı", köpeklerde temel aşıları ve çoğu zaman parainfluenza ile leptospirozu, kedilerde ise panlökopeni, herpes ve calici virüslerini birlikte içeren aşılardır. İçerik ürüne göre değişir. Türkiye'de kedi ve köpeklerin kuduza karşı aşılanması yasal bir yükümlülüktür.
Köpeklerde genel aşı takvimi
| Yaş | Genellikle yapılan | Not |
|---|---|---|
| 6-8 hafta | Karma aşının ilk dozu | İç parazit uygulamasıyla birlikte planlanır |
| 10-12 hafta | Karma aşı tekrarı | Bronşin ve leptospiroz yaşam tarzına göre eklenir |
| 12 haftadan sonra | Kuduz aşısı | Tekrarlama aralığını hekim ve mevzuat belirler |
| 14-16 hafta | Karma aşı tekrarı | Yavru serisinin son dozu 16 haftalık ya da daha büyükken yapılır |
| 6-12 ay | Pekiştirme (rapel) dozu | Yavru serisinin etkisini tamamlar |
| Yetişkin | Kuduz ve diğer aşıların tekrarı | Aralığı aşının türüne ve risklere göre hekim belirler |
Yavru köpekler aşı serisi tamamlanana kadar aşı durumu bilinmeyen köpeklerin yoğun olduğu yerlerden uzak tutulmalıdır. Öte yandan ilk aylar sosyalleşme için çok önemlidir; güvenli ortamlarda yapılabilecek tanışmaları veteriner hekiminizle konuşun.
Kedilerde genel aşı takvimi
| Yaş | Genellikle yapılan | Not |
|---|---|---|
| 6-8 hafta | Karma aşının ilk dozu | İç parazit uygulamasıyla birlikte planlanır |
| 10-12 hafta | Karma aşı tekrarı | Lösemi (FeLV) testi ve gerekirse ilk FeLV dozu |
| 12 haftadan sonra | Kuduz aşısı | Tekrarlama aralığını hekim ve mevzuat belirler |
| 14-16 hafta | Karma aşı tekrarı | Son yavru dozu 16 haftalık ya da daha büyükken yapılır |
| 6-12 ay | Pekiştirme (rapel) dozu | FeLV aşısı yapıldıysa ikinci doz da planlanır |
| Yetişkin | Karma ve kuduz aşılarının tekrarı | Ev kedisi ile dışarı çıkan kedi için aralık farklı olabilir |
Lösemi (FeLV) aşısı, testi negatif çıkan ve dışarı çıkan ya da başka kedilerle temas eden kediler için, özellikle bir yaşından küçükken önerilebilir. Barınaktan ya da sokaktan sahiplenilen kedilerde hekiminiz aşıdan önce test isteyebilir.
İç parazit uygulaması
Bağırsak kurtları ve diğer iç parazitler yavrularda büyüme geriliğine, ishale ve kansızlığa yol açabilir. Bazı türleri insanlara, özellikle çocuklara bulaşabilir.
- Yavrularda iç parazit uygulamasına erken yaşta başlanır ve ilk aylarda sık aralıklarla tekrarlanır.
- Yetişkinlerde sıklık riske göre belirlenir. Avrupa Evcil Hayvan Parazitleri Bilimsel Konseyi (ESCCAP), düzenli dışkı muayenesi yapılmıyorsa ve risk bilinmiyorsa yılda en az dört kez uygulama yapılmasını önerir.
- Çiğ et ile beslenen, av yakalayan ya da çocuklarla yakın temas eden hayvanlarda daha sık uygulama gerekebilir.
Dış parazit uygulaması
Pire, kene, uyuz akarları ve sivrisinek gibi dış parazitler hem kaşıntı ve deri hastalıklarına hem de başka hastalıkların bulaşmasına neden olur. Keneler köpeklerde kan parazitlerini taşıyabilir; sivrisinekler kalp kurdunu, tatarcıklar ise bazı bölgelerde leishmaniyozu bulaştırır.
- Ürün türü (damla, tablet, tasma) ve uygulama sıklığı hayvanın yaşadığı bölgeye, mevsime ve yaşam tarzına göre hekim tarafından seçilir.
- Ev içinde yaşayan kediler de pire ile karşılaşabilir; parazitler ayakkabı, kıyafet ya da diğer hayvanlarla eve girebilir.
- Köpekler için üretilen bazı dış parazit ürünleri permetrin içerir ve kediler için zehirlidir. Köpeğinizin ürününü asla kedinize uygulamayın.
- Dozu hayvanın güncel kilosuna göre ayarlayın; büyük bir hayvan için üretilmiş ürünü bölerek küçük bir hayvana uygulamayın.
Aşı geçmişi bilinmeyen hayvanlar
Sokaktan alınan ya da geçmişi bilinmeden sahiplenilen yetişkin hayvanlarda aşı takvimi yavrulardaki gibi işlemez. Belgesi olmayan aşılar yapılmamış kabul edilir; hekiminiz yaşa ve sağlık durumuna göre hangi aşıların kaç dozla yapılacağını planlar. Bazı durumlarda aşıdan önce lösemi (FeLV) ve FIV testi (kedilerde) ya da kan paraziti testleri (köpeklerde) istenebilir.
Sahiplendirme ilanında "aşıları tam" yazması iyi bir başlangıçtır, ama tanışmada aşı karnesini görmeniz ve ilk veteriner ziyaretinde hekiminize göstermeniz gerekir. Karnede aşının adı, tarihi, uygulayan hekim ve çoğu zaman aşının etiketi bulunur.
Yaşlı hayvanlarda aşı kadar düzenli genel kontrol de önemlidir. Hekiminiz yaşlı kedi ve köpekler için yılda bir yerine daha sık kontrol ve kan tahlili önerebilir.
Aşı günü ve sonrası
- Aşı, genel muayeneden sonra ve sağlıklı bir hayvana yapılır. Hayvanınız hastaysa aşı ertelenebilir.
- Aşıdan sonra bir iki gün hafif halsizlik, iştahsızlık ya da aşı yerinde küçük bir şişlik görülebilir.
- Aşıdan sonra kısa süre klinikte beklemek, nadir görülen alerjik tepkilerin hemen fark edilmesini sağlar. Yüzde şişme, kusma, nefes darlığı ya da bayılma gibi belirtilerde hemen veteriner hekime başvurun.
- Aşı karnesini her ziyarette yanınızda götürün; takvimi hekiminizle birlikte takip edin.